Postalia
Bijgewerkt op: 05-02-2012
Kantoren
Omstreeks 1885 bouwde timmerman Hegeman een werkplaats aan zijn woning in de Zeestraat in Den Oever. In 1900 huisde hij met zijn gezin naar elders. Sindsdien is het huis in tweeën gedeeld. In de rechter woning is een reconstructie gemaakt van een hulppostkantoor uit ca. 1920. Het gebouw bevindt zich in het Zuiderzeemuseum - Enkhuizen (1 t/m 12).
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
| 1. Hulppostkantoor, ca. 1920 | 2. Brievenbus met overzicht buslich-tingen | 3. Buslichtingen | 4. Brievenbus | 5. Openingstijden | 6. Publieksruimte met postbussen en loketten | 7. Beide loketten |
|
|
|
|
|
|
|
|
| 8. Loket: Telegraaf - Telefoon - Postze-gels | 9. Loket: Alle geldhandelingen | 10. Loket: Postres-tante en Alle geld-handelingen | 11. Achterwand inte-rieur | 12. Onder de tafel.... |
In het Museum voor Communicatie, Zeestraat 82 te Den Haag, staat ook een compleet postkantoor opgebouwd. Het moet tussen 1930 en 1955 gefunctioneerd hebben. In aparte ruimten werd de post gestempeld en gesorteerd (18 tot en met 22). Vanaf de jaren 30 werd het sorteerproces op enkele grote postkantoren gemechaniseerd door het gebruik van de Transorma (23 tot en met 27). Deze brievensorteermachine werd ontwikkeld door de postambtenaar J.J.M.L. Marchand. Na jaren onderzoek kreeg hij rond 1920 patent op een principemodel. Om zijn plannen tot uitvoer te brengen ging hij samenwerken met de hoogleraar Ir J.C. Andriessen. Een proefmodel werd gebouwd bij N.V. de Pletterij vh. L.I. Enthoven & Co te Delft. De machine kreeg de naam Transorma, naar de beginletters van transporteren, sorteren, Marchand, Andriessen (23 tot en met 27).
Wapenschild van het postkantoor Apeldoorn Het Loo. Dit schild bevindt zich momenteel (2009) in een van de stallen van het palies (28).
 |
||||||
| 28. Wapenschild |
In 1939 kwam het eerste rijdende postkantoor in dienst. Tot 1969 deden deze postkantoren dienst bij evenementen en bij promotie van de verkoop van bijzondere postzegels met toeslag, zoals de kinder-, zomerpostzegels en zegels ten bate van het Rode kruis. In 1969 werd het eerste mobiele postkantoor in gebruik genomen. Dit mobiele postkantoor had het volledige productenaanbod van een postkantoor en had gedurende de week diverse standplaatsen in de regio Roosendaal. Mobiele postkantoren, vanaf december 1978 rijdende postkantoren genoemd, werden ingezet in gebieden waar de exploitatie van een vast postkantoor (nog) niet mogelijk was (29). In 1994 werd deze dienstverlening gestopt en werd overgegaan tot verrichting van postdiensten in rijdende winkels (Bv. SRV-winkel). Sinds 31 oktober 2005 is er een TNT Servicepunt ingericht in een van de Bibliobussen in de provincie Zeeland (30 tot en met 32). In navolging van Zeeland heeft is ook in Drenthe in een van de drie Bibliobussen een Servicepunt ingericht (33 tot en met 38).
Literatuur:
Autopostkantoren in Nederland 1939-1994, Leo de Kaper, 2007. Klik hier voor dit artikel.
Rijdende TNT Servicepunten, Leo de Kaper, De Postzak 205, november 2008. Klik hier voor dit artikel.
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
| 29. Rijdend postkan-toor Winsum (Gn) | 30. Stempel Bibliobus Zeeland | 31. Loketstrook Bi-bliobus Zeeland | 32. Bon Bibliobus Zeeland | 33. Bibliobus Dren-the | 34. Bibliobus Dren-the - TNT-Post-logo | 35. Bibliobus Drenthe - interieur |
|
|
|
|
|
|
|
|
| 36. Stempel Bibliobus Drenthe | 37. Loketstrook Bibli-obus Drenthe | 38. Bon Bibliobus Drenthe |
Op 2 juli 2001 is PTT begonnen met het plaatsen bij de postkantoren, businesscentra en servicepunten van wegenschalen voorzien van een touchscreen om de porto te berekenen en gekoppeld aan een Barcode Blaster CL Model 422003 om frankeerstroken mee te printen (39 tot en met 43). In de loop van de jaren zijn er ook andere modellen gekomen, maar met dezelfde werking (44). De stroken waren aanvankelijk gestreept, maar werden in 2003 vervangen door stroken met straatnamen erop (45 en 46).
 |
 |
 |
 |
 |
 |
| 39. Weegschaal met mogelijkheid om het porto te berekenen | 40. Klantzijde | 41. Bedieningszijde | 42. Touchscreen voor de berekening van de porto | 43. Barcode Blaster CL Model 422003 - labelprinter | 44. Ander model weegschaal met mo-gelijkheid om het porto te berekenen |
 |
 |
||||
| 45. Loketstrook - stre-pen | 46. Loketstrook - straatnamen |
Automaten
In november 2006 is TNT Post begonnen met twee pilots waarbij in het Postkantoor Heemstede en in de nieuw geopende TNT Postwinkel Nijmegen zelfbedieningsapparatuur werd geïnstalleerd, waarmee klanten zonder tussenkomst van personeel zelf brieven en pakjes konden frankeren en verzenden, postzegels en strippenkaarten konden kopen, foto's, kaarten en persoonlijke zegels konden maken en TNT-diensten konden raadplegen (1 tot en met 8). Na Heemstede en Nijmegen volgden de postkantoren Apeldoorn en Papendrecht en werden TNT Postwinkels geopend in Rotterdam en Den Haag.
In februari 2008 werd een pilot begonnen in drie winkels van de supermarktketen Super De Boer met de aCon Zelfbedieningautomaat (9). In juli werden er nog twee geplaatst in een drogisterij van Kruidvat. Ook in februari 2008 startte een pilot in een drietal supermarkten van Jan Linders met de Gunnebo Kiosk-automaat (10). Van 30 september tot en met 2 oktober 2008 werd in het ExCel London Exhibition and Conference Centre de Post-Expo 2008 gehouden. Daar was een prototype van een voor TNT Post ontwikkelde aCon Kioskautomaat te zien (11).
De in de pilots gebruikte automaatstroken waren allemaal van hetzelfde ontwerp. Zowel de smalle als de brede strook kende verschillende opdrukken (12 tot en met 14). De pilots zijn allemaal weer tussen 2008 en 2011 beëindigd. De automaten zijn weggehaald.
Zie voor uitgebreide informatie over al deze automaten elders op deze website. Klik hiervoor op Overzicht automaten in nederland 2006-2010.
Brievenbussen
Behalve afleveren van de post op het postkantoor kon deze ook in brievenbussen worden gedaan. Op historische locaties en in musea zijn nog oude brievenbussen te vinden (1 tot en met 23). Op de overige locaties zijn eigentijdse bussen geplaatst (24 tot en met 38).
De brievenbussen 1, 6-8 en 9-11 behoren tot het eerste type standaardbrievenbus. Het blijft een raadsel wie deze bus ontworpen heeft. Eind 1850 staan de eerste groene brievenbussen, met één inwerpgleuf, in de vier grote steden: Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht (1). In 1869 wordt een tweede gleuf voor drukwerk aangebracht (6). Sinds 1914 zijn de brievenbussen rood (6 en verder). De eerste bussen zijn gemaakt door IJzergieterij L.I. Enthoven te Den Haag. Vanaf 1899 kregen ook andere gieterijen opdrachten. Zo is de bus in Deventer in 1902 gemaakt door door Diepenbrock & Reigers - Ulft (DRU) (9 tot en met 11). De gietijzeren standaardbrievenbus zal, met de nodige aanpassingen, ruim 110 jaar in het straatbeeld te zien zijn. Langzaamaan maakte decoratie plaats voor functionaliteit. Zo verdwenen de rozetten op de zijpanelen en rond 1930 zag je het rijkswapen minder en minder. Op de plaats van het rijkswapen werden nu de lichtingstijden geschilderd of werden affiches geplakt voor kinderpostzegels en dergelijke. De lichting van de bus werd gedaan door de blikken binnentrommels eruit te halen en naar het postkantoor te brengen. In 1908 werd geëxperimenteerd met 'automatische lichting' met lichtingszakken, net als tegenwoordig. De afmetingen van de bus zijn 90 x 200 x 49 cm.
In 1906 brengt de PTT een groter type gietijzeren hangbrievenbus uit met de inwerpopening niet aan de voorkant maar aan de rechterzijkant. Bij een gleuf aan de voorkant willen poststukken nog wel eens tegen de achterkant stoten. Met een gleuf aan de zijkant kunnen de stukken beter in de bus vallen. Boven de gleuf bevindt zich een kapje ter bescherming tegen de regen. De voorzijde heeft een vooruitspringend middenstuk waarop in reliëf onder elkaar 'brievenbus', het rijkswapen en 'buslichting' staan weergegeven. Op de bovenzijde van de bus staat in reliëf 'administratie der posterijen' (2 tot en met 5). De afmeting zijn 60,5 x 39,5 x 60,5 cm en de bussen zijn door diverse ijzergieterijen gemaakt. Gebruiksperiode: 1906 - 1920.
In 1912 werd door rijksbouwmeester C.H. Peters een brievenbus ontworpen voor kleine postkantoren (12). het model werd meestal bij nieuw te bouwen postkantoren in de muur bevestigd en kon binnen in het kantoor via een houten deurtje leeggehaald worden. het materiaal is gietijzer.
Naast het posten van brieven in een brievenbus aan de straat of een gebouw was het ook mogelijk deze in een tram- of autobusbrievenbus te doen. De trambrievenbus is met name in Amsterdam gebruikt en wel aan de trams die langs het Centraal Station (stationspostkantoor) reden (13 tot en met 15). De afmeting zijn 66 x 26,5 x 66 cm en de bus is gemaakt van blik. Gebruiksperiode: 1922 - 1971.
De hangbrievenbus Holland (16 en 17) is in 1929 ontworpen door Anton Kurvers. Deze bus past in de Amsterdamse School en heeft de vorm van twee ineengestoken rechthoekige blokken. In de rechterzijde zit de inwerpgleuf, vanbinnen beschermd door beweegbare lipjes. Onder de gleuf is een deurtje met afneembar plaatje voor de buslichtingen (17). Aan de voorzijde zit een opening waarachter het buslichtingnummer geplaatst kan worden (16). De afmeting zijn 46,5 x 30 x 70,5 cm en de bus is gemaakt van gietijzer door IJzergieterij Holland te bergen op Zoom. Gebruiksperiode: 1929 - 1950.
Anton Kurvers heeft nog meer brievenbussen op zijn naam staan. In 1935 werd voor het plattenland de Kleine Verblifa ontworpen (18 en 19). De afmeting zijn 30 x 26 x 50 cm en de bus is gemaakt van carrosserieplaat door de Verenigde Blikfabrieken (Verblifa) in Krommenie.
Eind 1963 werd in het Westland een proef genomen met een plattenlandsbrievenbus uit polyester, vervaardigd door de Duitse firma Süd-Böhl. In 1969 werden 900 brievenbussen van het type EB 6k geleverd (20). EB betekent Einheidsbriefkasten. De afmeting zijn 45 x 52 x 25 cm. Gebruiksperiode: 1969 - jaren '80.
De tweelingbrievenbus (21 tot en met 26) is ontworpen door Rob Parry en Emile Truijen en tot 1984 vervaardigd door Philips Eindhoven en in gebruik vanaf 1960 tot heden (2012). Na een proef in Den Haag met 12 bussen werd de bus in 1962 definitief ingevoerd. De bus scheidt de stadspost van de overige post. Aanvankelijk was de bus rood met een grijs frontstuk. In 1981 werd ook het frontstuk rood (24 tot en met 26). Linksboven de bus staat informatie over de scheiding van de post, de lichting van de bus en adresgegevens voor verdere informatie (22). Stadspost werd, regiopost, postdistrict en later brievensorteercentrum-verzorgingsgebied. Rechtsboven is ruimte voor reclame. Met een buslichtingsrek bestaande uit twee zakken kon de bus gemakkelijk worden geleegd (23). De bus is gemaakt van polyester, later van policarbonaat/textielvezel om de gebruiksduur te verlengen en vandalismebestendig te maken. De afmeting zijn 195 x 80 x 195 cm en de gebruiksperiode is van 1959 tot 2006.
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
| 1. Museum voor Communicatie | 2. Paleis het Loo | 3. Paleis het Loo | 4. Zuiderzeemuse-um | 5. Zuiderzeemuse-um | 6. Orvelte - Dorps-straat 10 | 7. Orvelte - Dorps-straat 10 |
|
|
|
|
|
|
|
|
| 8. Orvelte - Dorps-straat 10 | 9. Deventer - Berg-kerkplein | 10. Deventer - Berg-kerkplein | 11. Deventer - Berg-kerkplein | 12. Zuiderzeemuse-um - frontbrieven-bus | 13. Museum voor Communicatie - trambrievenbus | 14. Museum voor Communicatie - trambrievenbus |
|
|
|
|
|
|
|
|
| 15. Museum voor Communicatie - trambrievenbus | 16. Zuiderzeemuse-um - hangbrieven-bus Holland | 17. Zuiderzeemuse-um - hangbrieven-bus Holland | 18. Museum voor Communicatie - Kleine Verbifa | 19. Museum voor Communicatie - Kleine Verblifa | 20. Museum voor Communicatie- Süd-Böhl - EB 6k | 21. Museum voor Communicatie - tweelingbus |
 |
 |
 |
 |
 |
||
| 22. Museum voor Communicatie - tweelingbus met informatie | 23. Museum voor Communicatie - tweelingbus met lichtingsrek | 24. Tweeling brie-venbus, na 1981 | 25. Tweeling brie-venbus, na 1981 - de-tail | 26. Tweeling brie-venbus, na 1981 - in-formatiebord links-boven |
De 1986 ontwerpt NPK Industrial, een bureau voor industrieel ontwerpers opgericht door Wolfram Peters en Peter Krouwe, een enkelvoudige brievenbus (27 tot en met 29). Deze is gemaakt van polyester en kan aan een standaard als aan een muurbeugel bevestigd worden (27 en 28). Onder de inwerpgleuf staat de tekst: 'lichting tijdens bestelling' en 'volgende lichting' met daarnaast een verwisselbare instelling van de dagen van de week (29). Tussen de inwerpgleuf en de tekstbal is nog enige ruimte. De laatste jaren is daar een sticker geplakt met informatie over de aanbieding van rouwpost (38). De fabrikant van deze bus is Vicon en de afmetingen zijn 55 x 38 x 55 cm. De gebruiksperiode is van 1987 tot heden.
In 2002 heeft ditzelfde bureau een nieuwe tweelingbus ontwikkeld (30). De nieuwe bus heeft 50% meer capaciteit en is inbraakbestendiger dan zijn voorganger. De voorzijde van de bus is in tweeën verdeeld. Het bovenste deel is voorzien van twee inwerpopeningen met daaronder smalle stroken voor reclame (31, 32 en 34). Tussen de inwerpgleuven staat informatie over de lichting van de bus (34). De nieuwe tweelingbus is na 2002 langzaam ingevoerd. In de maand december worden de bussen van gleufverkleiners (31) voorzien en tijdens de jaarwisseling worden de inwerpgleuven van meeste bussen afgesloten (32). In de loop van 2007 zijn de eerste oranje-exemplaren van deze bussen geplaatst (33 tot en met 38). In de loop der jaren zullen alle rode bussen door oranje zijn vervangen. Op de nog in gebruik zijnde rode brievenbussen is een TNT Post-vignet geplakt (27, 28 en 30). Oranje is de kleur van TNT Post en diens opvolger PostNL.
Bezorging
De post werd ook bezorgd. De Daf 33 Combi werd tussen 1960 en 1970 gebruikt voor de bestelling op het platteland (5 en 6). Opvallend is de Roodrunner, een bakfiets met elektromotor ontworpen door het Amsterdamse bureau Springtime Industrial Design, voor de bezorging van pakketten (7). Fraai is ook de fietcombinatie (8).
